2.

Verkeersmodellen: van inzicht naar oplossing

Wat is het belang van verkeersmodellen? Verkeersmodellen worden gebruikt om trends en de effecten van ontwikkelingen inzichtelijk te krijgen, maar ook om beleidskeuzes op effectiviteit te toetsen. 

Praktijkvoorbeeld: bestuurders, bewoners en ondernemers van een Noord-Brabants dorp ervaren doorstromings- en leefbaarheidsproblemen vanwege een provinciale weg die door hun dorpskern snijdt. Het verkeersmodel maakt inzichtelijk hoe zwaar de verkeersstromen zijn en welke problemen ze veroorzaken.

Vervolgens kunnen de verantwoordelijke partijen effectief onderzoek doen naar oplossingen, bijvoorbeeld omleidingen linksom en rechtsom. Deze oplossingen kunnen worden ingevoerd in het verkeersmodel, waardoor de effecten inzichtelijk worden. Zo kan weer worden bepaald welke oplossing het beste is.

Een verkeersmodel is een vereenvoudigde weergave van de complexe werkelijkheid. De huidige situatie wordt nagebootst en getoetst op tellingen en onderzoeken. Op basis van deze huidige situatie wordt het toekomstbeeld bepaald via het doorvoeren van autonome ontwikkelingen zoals brandstofkosten, autobezit, woningbouwontwikkelingen en aanleg van nieuwe infrastructuur. 

Er zijn 2 veelgebruikte typen verkeersmodellen te benoemen, namelijk macroscopische verkeersmodellen die we met name op strategisch niveau toepassen en microscopische (dynamische) verkeersmodellen die we - indien nodig - op operationeel niveau toepassen. 

Macroscopisch verkeersmodel (strategisch niveau)

Dit type model dient voor het schatten van de huidige en toekomstige vervoersvraag en de confrontatie met het beschikbare netwerk en vervoerswijzen (aanbod). Het geeft zo inzicht in de verplaatsingsstromen en het functioneren van het netwerk op een groot schaalniveau. Deze modellen worden gebruikt bij planstudies, zoals MER-onderzoeken, en geven antwoord op vragen als: hoeveel verkeer gaat gebruik maken van een nieuwe rondweg? Hoe functioneert deze? Hoeveel mensen gaan gebruik maken van een verbeterde openbaar vervoer-verbinding? De BBMA beslaat enkel dit type verkeersmodellen. Deze zijn immers van strategisch belang. 

Het macroscopisch model kent 5 stappen:

  1. Ritgeneratie
  2. Distributie (herkomst-bestemmingsbepaling)
  3. Vervoerswijzekeuze
  4. Tijdstipkeuze (zit niet in alle modellen)
  5. Toedeling verkeer

Hiervoor is heel wat data als input nodig:

Resultaten die zichtbaar worden zijn herkomsten en bestemmingen van verkeer, gereden routes, hoeveel verkeer over welke weg rijdt etc. Hieronder ziet u één van de meest bekende output-voorbeelden: een wegennetwerk en de bijhorende verkeersbelasting. 

Er worden in Noord-Brabant 2 strategische modellen toegepast:

  • Nederlands Regionaal Model Zuid
  • BBMA regionale modellen

De NRM's zijn modellen van Rijkswaterstaat die zich met name richten op de autosnelwegen. Deze modellen zijn te grof om goede uitspraken te kunnen doen op het merendeel van het onderliggend wegennet, busverbindingen etc. Er wordt in de BBMA van heel wat input uit de NRM's gebruik gemaakt, zodat er op essentiële uitgangspunten wel afstemming is met deze nationale modellen. 

Microscopische verkeersmodellen (operationeel niveau) 

Deze zijn gemaakt om specifieke oplossingen te toetsen op functioneren, zoals het controleren van het functioneren van een knooppunt of een weg met een streng verkeerslichten. Dit is op een laag schaalniveau (wegniveau) waarbij individuele voertuigen worden gemodelleerd die gebruik maken van een weg of kruispunt. Dit type modellen geeft geen inzicht in de ontwikkeling van verplaatsingsstromen, maar maakt hiervoor gebruik van de informatie uit macroscopische modellen. Dit type specifieke, operationele modellen vallen buiten de scope van de BBMA. Ze worden met name op projectbasis ingezet, bijvoorbeeld bij het toetsen van een nieuwe situatie (vb. gekoppelde verkeerslichten). 

Hieronder een voorbeeld van hoe je met een microscopisch dynamisch model een specifieke situatie kunt visualiseren, gebaseerd op input uit de macroscopische BBMA-modellen.

Nota bene: In de omgang met modellen is het belangrijk dat er op een juiste manier gebruik van wordt gemaakt. We gebruiken deze instrumenten om beleid te toetsen en te onderbouwen. Het is dus een goed instrument om de toekomstige groei op het brabantse wegennet in te schatten, om na te gaan welke varianten het beste (verkeers-)problemen oplossen etc. Het is niet zo dat de exacte getallen die eruit komen als permanente waarheid gelden; we kunnen immers niet in te toekomst kijken. Ook veranderen de inzichten over de toekomst; deze inzichten zorgen ook voor gewijzigde prognoses. In de BBMA wordt zo om de 4 jaar alle Brabantse verkeersmodellen herijkt op basis van nieuwste onderzoeken, tellingen etc. Dit zorgt uiteraard voor verschuivingen in de verkeerscijfers.